Jinsi ya kuongeza mauzo ya duka dogo bila kupunguza bei

Ni saa mbili usiku, Jumamosi, Manzese. Mteja anaingia dukani kwako akitaka maziwa ya unga kwa ajili ya mtoto. Yameisha tangu Alhamisi, ulikuwa unasubiri kwenda Kariakoo wiki ijayo. Anavuka barabara, ananunua kwa jirani, na wiki inayofuata unamwona akitoka kwa huyo huyo jirani na mfuko mkubwa mkononi.

Hivyo ndivyo mauzo yanavyopotea: si kwa mshindo mmoja mkubwa, bali kimya kimya, mteja mmoja baada ya mwingine, rafu moja tupu baada ya nyingine. Habari njema ni kwamba kinyume chake pia ni kweli. Duka linalokua mtaani si lile lenye mtaji mkubwa zaidi. Ni lile linalojua bidhaa zake zinazotembea, lisilokosa stoki ya vitu vya msingi, na linalomfanya mteja arudi kesho badala ya kuvuka barabara.

Makala hii inakupa mbinu za kuongeza mauzo ya duka dogo zilizojaribiwa madukani halisi, si darasani. Hakuna inayohitaji mtaji mkubwa wala kifaa cha gharama. Nyingi zinaweza kuanza wiki hii, na mwishoni utapata mpango wa wiki nne wa kuzitekeleza moja baada ya nyingine bila kuchanganyikiwa.

Kabla ya kubadilisha chochote dukani, jibu swali hili: ni bidhaa zipi kumi zinazokuingizia fedha nyingi zaidi? Wamiliki wengi wanajibu kwa kumbukumbu, na kumbukumbu hudanganya. Bidhaa unayoipenda wewe si lazima iwe inayolisha duka. Sukari inaweza kuuzwa mara nyingi kuliko kitu kingine chochote lakini ikakuachia faida ndogo sana, huku sabuni ya unga ikikuletea faida nzuri bila kelele yoyote.

Kama huna mfumo wowote, chukua daftari na uandike kila mauzo kwa wiki mbili kamili. Ni kazi ya kuchosha, lakini itakufumbua macho kuliko ushauri wowote. Kama unatumia mfumo wa mauzo, kazi hii inajifanya yenyewe: digabloPos inakuonyesha bidhaa zinazoongoza kwa idadi na kwa faida, kwa siku au kwa mwezi, bila wewe kuandika chochote.

Ukishapata orodha yako, utagundua jambo linalojulikana madukani yote: bidhaa chache ndizo zinazobeba biashara nzima. Kwa duka la vyakula mara nyingi ni unga, sukari, mafuta ya kupikia, maji, soda na sabuni. Kila uamuzi wako mkubwa, kuagiza, kupanga rafu, kuweka bei, unapaswa kuanzia kwenye orodha hiyo.

Mteja aliyekuja kununua unga hasubiri wiki. Ananunua mahali pengine, leo hiyo hiyo.

Kwa hiyo kanuni ya kwanza ya duka dogo ni hii: bidhaa zinazotembea hazipaswi kuisha kamwe. Weka kiwango cha chini kwa kila moja ya bidhaa zako kumi za juu. Mfano: sukari ikifika mifuko mitano, unaagiza siku hiyo. Usisubiri iishe kabisa ndipo ukumbuke safari ya Kariakoo.

Panga pia kalenda yako ya kuagiza kulingana na mfuko wa mteja. Mwisho wa mwezi mishahara inatoka na duka linajaa; katikati ya mwezi hali inapoa. Agiza kwa wingi kabla ya tarehe 25, si tarehe 2 wakati fursa imeshapita. Na kama mfumo wako unatoa tahadhari za stoki, ziwashe kwa bidhaa za msingi tu; tahadhari ya kila kitu ni kelele ambayo utazoea kuipuuza.

Duka jipya likifunguliwa mtaani, jaribu la kwanza la wengi ni kushusha bei ili kuvuta wateja. Ushauri wa wazi: usianze hapo. Vita ya bei kati ya maduka mawili ya mtaa mmoja huishia sehemu moja tu, wote wawili wanauza bila faida na mteja anazoea bei isiyowezekana kudumu.

Badala yake, jua kwanza bei yako ya kununua kwa kila bidhaa, kisha faida unayoibeba juu yake. Hizi ni hesabu mbili ambazo mmiliki wa duka hapaswi kuzikisia. Bidhaa za msingi kama unga na sukari zinabeba faida ndogo kwa sababu zinauzwa kila siku na kila mtu anajua bei yake sokoni. Vitu kama vipodozi, biskuti za watoto au betri vinaweza kubeba faida kubwa zaidi bila mteja kuhoji.

Chukua mfano mdogo. Unanunua mafuta ya kupikia ya lita moja kwa shilingi 6,000 jumla na kuuza 6,500. Ukishusha hadi 6,200 ili kumshinda jirani, umekata zaidi ya nusu ya faida yako kwa mkupuo mmoja, na itakubidi uuze chupa mbili kupata ulichokuwa unapata kwa moja. Kabla ya kugusa bei, jiulize: je, nitauza mara mbili zaidi kweli? Mara nyingi jibu ni hapana.

Jambo moja la kukumbuka daima: wauzaji wa jumla wakipandisha bei, pitia bei zako ndani ya wiki hiyo hiyo. Maduka mengi yanaendelea kuuza kwa bei ya zamani kwa miezi, na faida inayeyuka bila mmiliki kujua imeenda wapi. Bei ya kisaikolojia inasaidia pia, shilingi 1,900 inavutia kuliko 2,000, lakini hilo ni pambo tu. Msingi ni kujua hesabu yako mwenyewe.

Kanuni ni rahisi: mteja hununua anachokiona. Sentensi hiyo moja inatosha kubadilisha mpangilio wa duka lako.

Weka bidhaa zinazotembea usawa wa macho, si chini karibu na sakafu wala juu ambako hazionekani. Karibu na kaunta weka vitu vidogo vya kuchukua dakika ya mwisho: pipi, betri, vocha. Bidhaa zinazotumika pamoja ziwe jirani: chai karibu na sukari, mkate karibu na siagi, sabuni karibu na dawa ya meno.

Hakikisha pia bei zinaonekana wazi. Mteja anayeona bei ananunua bila kuuliza; anayelazimika kuuliza bei ya kila kitu huchoka, huona haya, na huondoka. Na taa moja ya ziada jioni si gharama, ni uwekezaji: duka lenye mwanga linaonekana lina bidhaa mpya, lenye giza linaonekana linakaribia kufungwa.

Haya yote hayahitaji hata shilingi elfu kumi. Yanahitaji Jumapili moja ya kupanga upya na macho ya kumtazama duka lako kama mteja anavyolitazama.

Kuna njia mbili za kuongeza mauzo: kuongeza idadi ya wateja, au kuongeza kiasi anachonunua kila mteja aliyepo. Ya pili ni rahisi zaidi na ya haraka zaidi, kwa sababu mteja tayari amesimama mbele yako.

Swali moja la upole linatosha. Mteja ananunua mkate: "Nikuongezee siagi?" Ananunua soda mbili: "Kuna maji baridi pia leo." Hukumsumbui, unamkumbusha. Nusu ya wateja watakataa, na hakuna tatizo lolote. Wanaokubali ndio hesabu inayofuata.

Fanya hesabu hii kwa duka lako mwenyewe: ukiongeza wastani wa shilingi 500 kwa kila mteja, na unapokea wateja 60 kwa siku, hiyo ni shilingi 30,000 zaidi kwa siku. Kwa mwezi, karibu 900,000. Bila mteja mmoja mpya, bila kuongeza kodi ya fremu, bila tangazo lolote.

Kama una msaidizi dukani, mfundishe swali hilo moja la nyongeza. Ndiyo mafunzo yenye malipo makubwa zaidi utakayowahi kumpa.

Mtaani huwezi kukataa kukopesha kabisa. Mteja wa miaka mitano akikuomba sukari mpaka mwisho wa mwezi, ukimkatalia unampoteza yeye pamoja na heshima yako mtaani. Lakini kukopesha bila utaratibu kunaua maduka mengi kuliko wizi.

Kanuni tatu zinatosha. Kwanza, kila deni linaandikwa papo hapo: jina, tarehe, kiasi, mbele ya mteja mwenyewe ili asije akabisha baadaye. Deni lisiloandikwa ni zawadi uliyotoa bila kujua. Pili, kila mteja ana kikomo chake; akikifika, analipa kwanza kabla ya kuongeza jipya. Tatu, tarehe za mishahara ndizo tarehe zako za kudai: mwisho wa mwezi kwa walioajiriwa, jioni za siku za soko kwa wafanyabiashara.

Na jihadhari na deni lako mwenyewe. Kuchukua bidhaa rafuni kwa matumizi ya nyumbani bila kuandika ni kukopesha mtu asiyelipa kamwe. Andika hicho pia; tutarudi kwenye suala la mtaji hapo chini.

Mteja mpya anagharimu juhudi na muda; mteja wa kudumu analeta fedha kila wiki bila tangazo lolote. Ndiyo maana duka dogo linapaswa kupigania warudiaji kuliko wapita njia.

Anza na mambo yasiyogharimu kitu. Mfahamu mteja kwa jina lake. Kumbuka anachonunua kila mara, ili akiingia tu umwambie "leo maziwa yamefika". Mpe mzee wa mtaa nafuu ndogo mara moja moja bila yeye kuomba; atasimulia kwa watu kumi.

Kama unatumia mfumo wenye pointi za uaminifu, zitumie kwa wateja wanaonunua kila wiki: pointi zikijaa, mteja anapata bidhaa au punguzo, na anapata sababu ya kurudi kwako badala ya kwa jirani. Na WhatsApp yako ni chombo cha bure kabisa: status moja ya "leo tumepokea..." pamoja na picha inafika kwa wateja mia bila wewe kutoka dukani.

Siku hizi mteja asiye na taslimu mfukoni si mteja aliyepotea, isipokuwa kama duka lako halipokei malipo ya simu. Lipa namba ya M-Pesa, Tigo Pesa au Airtel Money ni lazima, na iandikwe wazi ukutani ili usiitamke mara hamsini kwa siku wakati wa foleni.

Tatizo halisi huja kwenye hesabu. Ukichanganya mauzo ya simu na ya taslimu kwenye kumbukumbu moja, mwisho wa siku huwezi kujua kama fedha zote zipo. Rekodi kila njia peke yake: taslimu peke yake, kila mtandao peke yake. Jioni unalinganisha salio la simu na kumbukumbu zako, na tofauti yoyote inaonekana siku hiyo hiyo, si mwisho wa mwezi wakati haijulikani tena nani wa kuuliza.

digabloPos inarekodi kila njia ya malipo tofauti na kukupa jumla ya kila moja mwisho wa siku, pamoja na risiti kwa mteja anayeihitaji. Hesabu ya dakika tano badala ya mvutano wa saa nzima.

Kila duka lina saa zake za nguvu: asubuhi watu wakielekea kazini, jioni wakirudi, na siku za mwisho wa mwezi. Katika saa hizo kila kikwazo kinagharimu fedha halisi: foleni ndefu, chenji isiyopatikana, wewe kwenda kula wakati duka limejaa.

Zilinde saa hizo kwa makusudi. Kuwa kaunta wewe mwenyewe au uweke msaidizi wako bora. Andaa chenji asubuhi kabla mambo hayajaanza. Hakikisha bidhaa za jioni, mkate, maziwa, mishumaa, zipo kabla ya saa kumi, si baada ya wateja kuanza kuziuliza.

Kama hujui saa zako za kilele kwa uhakika, usikisie. Kwa wiki mbili, weka alama ndogo kwenye daftari kila mteja anapolipa, au angalia ripoti ya mauzo kwa saa kama mfumo wako unayo. Wamiliki wengi hushangaa: wanadhani jioni ndiyo kilele kumbe asubuhi ya Jumamosi inawapita mbali.

Saa za utulivu nazo zina kazi yake: kuhesabu stoki, kwenda jumla, kupanga rafu, kufuatilia madeni. Duka linalofanya kazi hizi mchana mtupu wateja wanaposubiri kaunta linapoteza pande zote mbili.

Unaweza kuuza vizuri na bado ukabaki bila faida. Fedha inavuja kupitia bidhaa zinazoharibika, zinazopotea, na zinazoliwa bila kulipiwa.

Kwa bidhaa zenye tarehe ya mwisho, kanuni ni moja: kinachokaribia kuisha kinauzwa kwanza. Bidhaa mpya zikifika, zipange nyuma na za zamani mbele. Na bidhaa iliyokaribia tarehe yake ni bora iuzwe kwa punguzo leo kuliko itupwe kesho kwa hasara kamili.

Hesabu stoki yako kila wiki, hata rafu moja tu kwa wakati. Tofauti kati ya kilichopo na kilichopaswa kuwepo ni swali linalohitaji jibu, si jambo la kufumbiwa macho. Kama duka lina zaidi ya mtu mmoja, kila mauzo, kila kufuta na kila punguzo lijulikane limefanywa na nani; uwazi huo peke yake unapunguza mchezo.

Kumbuka hesabu hii ndogo: shilingi elfu moja iliyookolewa kwenye upotevu ni faida kamili mkononi mwako. Kupata faida hiyo hiyo kwa mauzo, huenda ukahitaji kuuza bidhaa za elfu kumi.

Maduka mengi hayafi kwa kukosa wateja. Yanakufa kwa sababu mtaji unaliwa kidogo kidogo: elfu tano ya nauli leo, elfu kumi ya dharura kesho, bidhaa za nyumbani zinazochukuliwa rafuni bila hesabu. Baada ya miezi sita rafu zimepungua na hakuna anayejua fedha zilienda wapi.

Suluhisho ni nidhamu moja rahisi: jilipe mshahara. Panga kiasi unachochukua kila wiki au kila mwezi, kiandike kama gharama ya duka, na kila kingine kibaki ndani ya biashara. Faida ya kwanza inarudi kwenye stoki ya bidhaa zinazotembea; ndipo duka linanenepa mwaka hadi mwaka.

Ukihitaji kuchukua zaidi ya mshahara wako, andika kama deni lako kwa duka, na ulilipe kama ambavyo ungependa mteja alipe lake. Inaonekana kali, lakini hii ndiyo tofauti kati ya duka linalokua na duka linalodhoofika huku mmiliki akishangaa kwa nini.

Usijaribu kufanya yote kwa siku moja. Hivi ndivyo unavyoanza, wiki kwa wiki.

Wiki ya kwanza: rekodi kila mauzo, bila kuruka hata moja. Daftari au mfumo, muhimu ni ukamilifu. Mwisho wa wiki, orodhesha bidhaa kumi zinazotembea zaidi na uangalie faida ya kila moja.

Wiki ya pili: panga duka upya. Bidhaa kumi za juu usawa wa macho, vitu vidogo kaunta, bei zionekane wazi. Weka kiwango cha chini cha kuagiza kwa kila bidhaa ya msingi.

Wiki ya tatu: safisha hesabu. Madeni yote ya wateja yaandikwe mahali pamoja, na kila deni jipya liandikwe papo hapo mbele ya mteja. Tenganisha kumbukumbu za M-Pesa, Tigo Pesa na taslimu. Jipangie mshahara wako wa kila wiki.

Wiki ya nne: soma namba za mwezi wako. Bidhaa zipi zililala rafuni? Zipunguze au uziache kabisa. Bei zipi hazina faida? Zirekebishe. Kisha rudia mzunguko; kila mwezi unakuwa mwepesi zaidi kuliko uliopita.

Kama unataka mfumo ukusaidie, digabloPos ni bure kuanza na inafanya kazi kwenye simu ya Android uliyonayo, hata intaneti ikikatika. Lakini hata kwa daftari tu, mpango huu wa wiki nne unabadilisha duka. Kilicho muhimu ni kuanza wiki hii, si mwezi ujao.